K’lông Pút vang vọng giữa đại ngàn: “Đánh thức” hồn thiêng làng dân tộc

Giữa những ngày đầu xuân, khi dòng người tìm về Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam để khám phá bản sắc vùng miền, một thanh âm đặc biệt đã níu chân du khách: tiếng đàn K’lông Pút vang lên giữa không gian văn hóa của người Xơ Đăng, mộc mạc mà đầy mê hoặc. Không chỉ là một màn trình diễn, đó còn là câu chuyện sống động về di sản, được “kể” bởi chính những nghệ nhân – những người đang ngày ngày gìn giữ hồn cốt dân tộc.

Trong khu làng tái hiện đời sống của đồng bào dân tộc Xơ Đăng, đàn K’lông Pút được dựng lên từ những ống tre, nứa có kích thước khác nhau, xếp thành hàng dài. Khi các nghệ nhân Xơ Đăng trong trang phục truyền thống bước ra, không gian dường như lắng lại. Không cần chạm tay vào nhạc cụ, họ chỉ dùng những động tác vỗ nhịp vào không khí, tạo luồng gió làm rung cột khí trong ống tre, phát ra những âm thanh trầm bổng độc đáo.

Mỗi nhịp vỗ là một nhịp kể, mỗi giai điệu là một lát cắt của đời sống núi rừng. Tiếng đàn K’lông Pút cất lên giữa đại ngàn Tây Nguyên thu nhỏ, khiến người nghe như lạc vào một không gian huyền thoại, nơi con người và thiên nhiên cùng hòa điệu, nơi những âm thanh đầu tiên của tổ tiên vọng về qua từng nhịp vỗ tay đầy thiêng liêng

Điểm đặc biệt của chương trình lần này chính là sự góp mặt của các nghệ nhân đến từ các làng Xơ Đăng ở Kon Tum – những người không chỉ thành thạo kỹ thuật biểu diễn mà còn am hiểu sâu sắc giá trị văn hóa của K’lông Pút. Gắn bó với Làng từ năm 2019, Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh (67 tuổi) – người phụ nữ Xơ Đăng duy nhất vừa chế tác vừa thành thạo loại nhạc cụ này – đã trở thành “linh hồn” của không gian văn hóa Xơ Đăng nơi đây. Không chỉ biểu diễn phục vụ du khách, bà còn mở các lớp truyền dạy miễn phí cho thế hệ trẻ ngay trong khuôn viên làng.

Nghệ nhân Y Sinh chia sẻ, mắt ánh lên niềm tự hào khi kể về những học trò nhỏ đã bắt đầu biết “vỗ” những âm thanh đầu tiên từ cây đàn K’lông Pút: “Chúng tôi không chỉ biểu diễn, mà muốn truyền lại cho thế hệ trẻ và giới thiệu với du khách rằng K’lông Pút là linh hồn của núi rừng, là tiếng nói của cộng đồng Xơ Đăng.”

Không gian trình diễn không dừng lại ở âm thanh. Những điệu múa xoang uyển chuyển, tiếng cồng chiêng hòa quyện, cùng tiếng K’lông Pút tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc. Du khách không chỉ đứng xem mà còn được mời tham gia trải nghiệm, thử “đánh” K’lông Pút dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân. Sự tương tác này mang đến cảm giác gần gũi, giúp di sản không còn là thứ xa vời mà trở thành trải nghiệm sống động.

Bạn Minh Phương, sinh viên trường Đại học Văn Hóa Hà Nội chia sẻ: “Thật sự là ấn tượng lắm ạ. Lúc đầu nghe tiếng K’lông Pút vang lên khi mà các bác dùng tay vỗ trước miệng ống ấy, mình thấy lạ lạ, kiểu âm thanh vừa trầm vừa sâu, không giống bất kỳ nhạc cụ nào mình từng nghe. Nghe một lúc thì tự dưng bị cuốn theo luôn, cảm giác như cả người chìm vào trong âm thanh ấy. Xem qua video trên mạng hay điện thoại thì hoàn toàn khác hẳn, không có cái ‘hồn’ và sức mạnh thật sự đâu. Được đứng ngay tại chỗ, cảm nhận từng nhịp rung qua không khí, mới thấy nó sống động và gần gũi đến mức nào. Mình nghĩ mấy bạn trẻ như tụi mình nếu có dịp trải nghiệm trực tiếp một lần thì sẽ hiểu ngay vì sao người ta vẫn giữ gìn nó đến bây giờ.”

Chính nhờ những buổi trình diễn đầy tâm huyết của nghệ nhân Y Sinh cùng các thế hệ học trò tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam, tiếng đàn Klông-pút trầm bổng đã vượt thoát khỏi không gian đại ngàn để đến với trái tim của du khách gần xa. Mỗi giai điệu cất lên như đưa người nghe lạc vào giữa Tây Nguyên hùng vĩ, nơi có những ống nứa vọng ra hồn thiêng núi rũ. Và có lẽ, thanh âm ấy sẽ chẳng bao giờ phai nhạt trong dòng chảy văn hóa của đồng bào Xơ Đăng, bởi ở đó vẫn còn những con người như nghệ nhân Y Sinh – một đời, một lòng, nặng tình với cây đàn Klông-pút.

Trong bối cảnh nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, sự hiện diện của các nghệ nhân tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam mang ý nghĩa đặc biệt. Họ không chỉ là người biểu diễn mà còn là “người giữ lửa”, mang theo ký ức, tri thức và niềm tự hào dân tộc. Chính họ đã làm cho tiếng đàn K’lông Pút không chỉ vang lên trong lễ hội, mà còn lan tỏa giữa đời sống đương đại.

Thực hiện: Nhóm sinh viên lớp BC15B – Trường Đại học Văn hóa Hà Nội